W samym centrum Chojnic, przy Placu Kościelnym, wznosi się monumentalna ceglana świątynia – Bazylika Ścięcia św. Jana Chrzciciela. To najstarsza świątynia w mieście, której początki sięgają XIV wieku. Budowla reprezentuje pomorski gotyk w czystej postaci, z charakterystyczną czerwoną cegłą na podmurówce z granitowych głazów. Od 1993 roku ma tytuł bazyliki mniejszej, co podkreśla jej znaczenie zarówno historyczne, jak i duchowe dla całego regionu.
- gotycka architektura w czystej postaci
- historyczne krypta z pochówkami
- witraże przedstawiające św. Jana Chrzciciela
- unikalne sklepienia gwiaździste
- tytuł bazyliki mniejszej nadany przez Jana Pawła II
Historia bazyliki w Chojnicach – od drewnianego kościółka do monumentalnej świątyni
Zanim powstała obecna murowana świątynia, w tym miejscu stał drewniany kościół, prawdopodobnie już na początku XIII wieku. Gdy Chojnice rosły w siłę jako ośrodek handlowy na szlaku kupieckim, mieszczanie postanowili wznieść budowlę godną rozwijającego się miasta. Około 1340 roku rozpoczęto budowę od prezbiterium i wieży, a całość ukończono w 1360 roku. Konsekracji dokonał w 1365 roku biskup Piotr z Gniezna.
Historia bazyliki to pasmo dramatycznych wydarzeń. W 1466 roku patronat nad świątynią objął sam Kazimierz Jagiellończyk. Jednak w 1555 roku kościół przejęli protestanci – w zamieszkach przed świątynią zginął wówczas proboszcz ks. Sińcki. Przez wieki budowla wielokrotnie padała ofiarą pożarów, była niszczona i okradana, ale zawsze ją odbudowywano. Każde takie wydarzenie zostawiało swój ślad, przez co wnętrze bazyliki to swoista księga dziejów miasta.
Tytuł bazyliki mniejszej nadał świątyni Jan Paweł II 11 marca 1993 roku, na prośbę biskupa pelplińskiego Jana Bernarda Szlagi. To wyróżnienie otrzymują tylko te kościoły, które odznaczają się szczególną wartością historyczną lub liturgiczną – chojnicka bazylika spełnia oba te kryteria.
Architektura i wystrój wnętrza – gotycka monumentalność
Bazylika to trójnawowa hala z wydzielonym prezbiterium i czworokątną wieżą od strony zachodniej, gdzie znajduje się główne wejście. Nad nawą główną rozpościerają się efektowne sklepienia gwiaździste, a nawy boczne pokrywają sklepienia krzyżowo-żebrowe. Ściany zdobią polichromie, a okna wypełniają witraże przedstawiające głównie postać św. Jana Chrzciciela.
W zachodniej części, na chórze, znajdują się organy. Od północy do prezbiterium przylega zakrystia, a do korpusu kaplica Matki Bożej. W nawie północnej można zejść do krypt, gdzie niedawne prace archeologiczne odkryły średniowieczne pochówki – jeden z nich widoczny jest przez szklaną podłogę. To miejsce spoczynku Hermana Hana, wybitnego gdańskiego malarza, który ostatnie lata życia spędził w Chojnicach. Jego najsłynniejsze dzieła to Koronacja Najświętszej Marii Panny, Trójca Święta oraz Wniebowzięcie Najświętszej Marii Panny z Koncertem Aniołów.
W nawie południowej stoją dwa boczne ołtarze: Serca Jezusowego i św. Józefa. Nawa północna zawiera Grupę Ukrzyżowania oraz tablice poświęcone ważnym postaciom Kościoła polskiego – bł. ks. Jerzemu Popiełuszce, kard. Stefanowi Wyszyńskiemu oraz kard. Józefowi Glempowi i abp Józefowi Kowalczykowi.
Do północnej ściany bazyliki przylega krzyż misyjny z 1948 roku, a po stronie południowej rośnie dąb papieski – wyhodowany z żołędzi poświęconych przez Jana Pawła II.
Co warto zobaczyć w bazylice chojnickiej
Zwiedzając bazylikę, warto zwrócić uwagę na kilka elementów. Przede wszystkim na same sklepienia – gwiaździste nad nawą główną robią wrażenie swoją precyzją i elegancją. Witraże z wizerunkami św. Jana Chrzciciela nadają wnętrzu specyficzny klimat, zwłaszcza gdy światło przebija się przez kolorowe szkło.
Nie każdy wie, że w kryptach można zobaczyć średniowieczne pochówki. To rzadka okazja, by spojrzeć na historię dosłownie przez szklaną podłogę. Grób Hermana Hana przypomina o artystycznych związkach Chojnic z Gdańskiem.
Same polichromie na ścianach to również cenna pozycja – powstały w różnych okresach, więc stanowią swoistą warstwową opowieść o kolejnych etapach życia świątyni. Ołtarze boczne, choć może mniej spektakularne niż główny, zachowują spójność stylistyczną i warto im się przyjrzeć z bliska.
Bazylika jako miejsce kultu i życia duchowego
To wciąż żywa parafia, gdzie codziennie odprawiane są msze święte. W niedziele można wybrać się na kilka różnych godzin – zarówno w samej bazylice, jak i w pobliskim kościele gimnazjalnym (Zwiastowania NMP), który znajduje się niecałe 250 metrów od fary. W dni powszednie msze odbywają się o 7:00, 8:30 w bazylice oraz o 8:00 w kościele gimnazjalnym. Wieczorne msze o 18:00 są sezonowo przenoszone między obiema świątyniami.
Bazylika była świadkiem wizyt najważniejszych postaci Kościoła katolickiego w Polsce – gościła tu m.in. prymas Stefan Wyszyński, kardynał Józef Glemp czy nuncjusz apostolski Józef Kowalczyk. W 1961 roku nawiedziła ją Matka Boża Częstochowska, co było wielkim wydarzeniem dla lokalnej społeczności.
W bazylice przechowywane są relikwie św. Jana Pawła II, które wprowadzono tu w specjalnej uroczystości z udziałem Rodziny Kolpinga i Rycerzy Kolumba.
Dla kogo jest ta atrakcja?
Bazylika to miejsce uniwersalne. Miłośnicy architektury gotyckiej znajdą tu klasyczny przykład pomorskiego stylu – surowe piękno cegły, precyzyjne sklepienia, harmonijna bryła. Osoby zainteresowane historią mogą prześledzić burzliwe dzieje miasta przez pryzmat losów tej świątyni – od średniowiecza, przez reformację, po czasy współczesne.
Dla wierzących to oczywiście przede wszystkim miejsce kultu, ale nawet osoby niezainteresowane religijnie docenią wartość artystyczną i historyczną obiektu. Rodziny z dziećmi mogą tu przyjść na spokojny spacer – Plac Kościelny został przebudowany w 2007 roku i jest przyjazną przestrzenią. Warto połączyć wizytę w bazylice ze zwiedzaniem innych zabytków centrum Chojnic, które znajdują się w niewielkiej odległości.
Praktyczne informacje dla zwiedzających
Bazylika znajduje się przy Placu Kościelnym 5 w Chojnicach. Do centrum miasta łatwo dojechać zarówno samochodem, jak i komunikacją publiczną – znajduje się w sercu starego miasta, niedaleko rynku. Parking można znaleźć w okolicy, choć w sezonie turystycznym może być z tym trudniej.
Wstęp do bazyliki jest wolny – można wejść i zwiedzać wnętrze bez opłat. Warto pamiętać o odpowiednim stroju i zachowaniu – to czynne miejsce kultu. Najlepiej wybrać się poza godzinami mszy świętych, by móc spokojnie obejrzeć wnętrze i nie przeszkadzać wiernym.
Godziny otwarcia dostosowane są do harmonogramu nabożeństw. Bazylika jest otwarta codziennie, zwykle od wczesnego rana do wieczora. Biuro parafialne czynne jest od poniedziałku do piątku po mszach o 8:30 i 18:00 – można tam uzyskać dodatkowe informacje. Kontakt: tel. 52 397 50 08, e-mail: [email protected].
Na zwiedzenie samej bazyliki wystarczy około 30-45 minut, ale jeśli ktoś chce dokładnie przyjrzeć się detalom, polichromii i zejść do krypt, warto zarezerwować godzinę. Można to połączyć z wizytą w pobliskim kościele gimnazjalnym oraz spacer po centrum Chojnic, gdzie znajdują się m.in. baszty miejskie i muzeum.
Chojnice leżą w dogodnej lokalizacji – to dobry punkt wypadowy do zwiedzania północnej części województwa pomorskiego. Z Gdańska czy Bydgoszczy można tu dojechać w około godzinę, więc bazylika świetnie wpisuje się w trasę jednodniowej wycieczki po regionie.