Baszta Szewska to jeden z sześciu zabytkowych obiektów Muzeum Historyczno-Etnograficznego w Chojnicach, wkomponowanych w zachowany fragment średniowiecznych murów obronnych miasta. Trzykondygnacyjna budowla usytuowana między Bramą Człuchowską a Domem Szewskim kryje dziś bibliotekę muzealną z cennym księgozbiorem poświęconym Pomorzu. To miejsce dla tych, którzy lubią łączyć zwiedzanie z historią i chcą zobaczyć, jak dawne fortyfikacje zyskały nowe życie.
- zachowane średniowieczne elementy architektury
- cenny księgozbiór o Pomorzu
- unikalne połączenie historii i kultury
- możliwość korzystania z czytelni
- część większego kompleksu muzealnego
Średniowieczne mury obronne Chojnic
Chojnice mogą pochwalić się jednym z lepiej zachowanych fragmentów średniowiecznych fortyfikacji w tej części Polski. Mury obronne wraz z basztami powstały w drugiej połowie XIV wieku, kiedy miasto rozwijało się jako ważny ośrodek handlowy. Baszta Szewska stanowiła element tego obronnego systemu, który przez wieki chronił mieszkańców przed najazdami.
Nazwa baszty nawiązuje do sąsiadującego Domu Szewskiego – kolejnego obiektu w ciągu murów. W tamtych czasach rzemieślnicy szewscy stanowili istotną grupę zawodową w mieście, stąd też nazwa tego fragmentu fortyfikacji. Nie każdy wie, że cały zespół basztowy wraz z murami, fosami i jeziorami otaczającymi Chojnice jest wpisany do Wojewódzkiego Rejestru Zabytków.
Odbudowa w latach 80. XX wieku
Baszta Szewska przeszła gruntowną odbudowę w latach 1983-84. Muzeum przeprowadziło prace w taki sposób, aby zachować pierwotny charakter budowli oraz częściowo oryginalną substancję zabytkową. To nie była rekonstrukcja od podstaw – w strukturze zachowały się elementy średniowiecznej architektury, które starano się ocalić i wyeksponować.
Podczas renowacji sąsiedniego Domu Szewskiego w latach 2019-2020 odkryto oryginalną gotycką strukturę ceglano-glinianą ściany zachodniej baszty, rząd trzech nisz arkadowych z oknami strzelniczymi oraz kamienne fundamenty z czasów krzyżackich.
Odbudowa baszty wpisywała się w szerszy program muzeum, które systematycznie przejmowało i adaptowało kolejne obiekty w ciągu murów miejskich. Dzięki temu powstał unikalny kompleks, gdzie historia miesza się z funkcją kulturalną.
Biblioteka muzealna z księgozbiorem pomorzoznawczym
Dziś Baszta Szewska pełni funkcję biblioteki muzealnej wraz z czytelnią. To miejsce gromadzi cenny księgozbiór o tematyce pomorskiej – publikacje historyczne, etnograficzne, albumy i wydawnictwa naukowe poświęcone regionowi. Dla badaczy, studentów czy pasjonatów historii lokalnej to prawdziwa skarbnica wiedzy.
Czytelnia mieści się na pierwszej kondygnacji, gdzie można skorzystać z zasobów bibliotecznych oraz uzyskać informacje bibliograficzne. Wejście do baszty wymaga pokonania dwóch stopni od poziomu ulicy, co warto mieć na uwadze planując wizytę.
Cały kompleks muzealny wzdłuż murów
Baszta Szewska stanowi część większego zespołu. Muzeum Historyczno-Etnograficzne im. Juliana Rydzkowskiego funkcjonuje w sześciu zabytkowych obiektach wzdłuż ulicy Podmurnej. Główna ekspozycja mieści się w Bramie Człuchowskiej, gdzie na pięciu kondygnacjach prezentowane są wystawy stałe z archeologii, etnografii, historii i sztuki.
Baszta Wronia służy jako siedziba administracji i pracownia grafiki komputerowej. Dom Szewski to magazyn zbiorów muzealnych, który po remoncie w latach 2019-2020 przygotowywany jest na ekspozycję militariów. Dom na Murach mieści działowe pracownie merytoryczne, a Baszta Kurza Stopa wykorzystywana jest na wystawy czasowe oraz Galerię Współczesnej Sztuki Polskiej.
Spacer wzdłuż średniowiecznych murów i zwiedzanie kolejnych obiektów to ciekawa opcja na popołudnie. Każda z basz ma swój charakter i pełni inną funkcję, co pokazuje jak zabytkową architekturę można wykorzystać we współczesnych celach kulturalnych.
Historia muzeum i Julian Rydzkowski
Muzeum powstało jeszcze przed drugą wojną światową, w 1932 roku. Jego patronem jest Julian Rydzkowski – pierwszy kierownik i ofiarodawca zbiorów etnograficznych z Kaszub. Niestety, podczas wojny te cenne kolekcje zostały zniszczone. Rydzkowski był kupcem, ale przede wszystkim regionalistą i działaczem społeczno-kulturalnym – kierował amatorskim zespołem teatralnym i założył chojnicki oddział Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego.
Pierwotnie muzeum mieściło się w Domu Schreibera w centrum miasta. Po wojnie przeniesiono je do ratusza, a dwa lata później ostatecznie umieszczono w zabytkowej Bramie Człuchowskiej wraz z zespołem basztowym. To właśnie ta lokalizacja nadała muzeum unikalny charakter – zamiast jednego budynku, instytucja rozrosła się na cały ciąg średniowiecznych fortyfikacji.
Dla kogo to miejsce
Baszta Szewska z jej biblioteką to przede wszystkim punkt dla osób zainteresowanych historią regionalną, badaczy i studentów. Nie znajdziemy tu spektakularnych ekspozycji czy interaktywnych atrakcji – to raczej kameralne miejsce pracy naukowej i studiowania.
Rodziny z dziećmi bardziej docenią główną siedzibę muzeum w Bramie Człuchowskiej, gdzie ekspozycje są bardziej atrakcyjne wizualnie. Natomiast miłośnicy architektury obronnej i ci, którzy chcą zobaczyć jak wyglądają wnętrza średniowiecznej baszty, znajdą tu coś dla siebie.
Warto pamiętać, że budynki basztowe ze względu na swoją zabytkową substancję mają ograniczoną dostępność dla osób niepełnosprawnych. Baszta Szewska wymaga pokonania dwóch stopni przy wejściu, a kolejne kondygnacje dostępne są po schodach.
Informacje praktyczne – lokalizacja i dojazd
Baszta Szewska znajduje się przy ulicy Podmurnej 11 w Chojnicach. To centrum miasta, łatwo dostępne pieszo z głównego rynku. Cały ciąg murów obronnych ciągnie się wzdłuż Podmurnej, więc trudno go przegapić.
Jeśli przyjedziesz do Chojnic samochodem, parking znajdziesz w centrum miasta. Z dworca PKP do baszty to około 15 minut spaceru. Chojnice leżą przy trasie Bydgoszcz-Gdańsk, więc dojazd z większych miast regionu nie stanowi problemu.
Kontakt z muzeum możliwy jest pod numerem telefonu 52 397 43 92 oraz przez stronę internetową chojnicemuzeum.pl, gdzie warto sprawdzić aktualne godziny otwarcia poszczególnych obiektów. Główna ekspozycja w Bramie Człuchowskiej ma regularne godziny zwiedzania, natomiast dostęp do biblioteki w Baszcie Szewskiej może wymagać wcześniejszego uzgodnienia.
Na zwiedzanie całego kompleksu muzealnego warto zarezerwować przynajmniej 2-3 godziny. Jeśli interesuje cię tylko spacer wzdłuż murów i rzut oka na baszty z zewnątrz, wystarczy godzina. Muzeum oferuje także bezpłatne zwiedzanie w określone dni – szczegóły najlepiej sprawdzić bezpośrednio w muzeum lub na stronie internetowej.
Oprócz obiektów przy ulicy Podmurnej, muzeum prowadzi jeszcze dwie ekspozycje: Kolekcję Historyczno-Regionalną w mieszkaniu kolekcjonera Albina Makowskiego przy ul. Drzymały 5 z wystrojem mieszczańskiego wnętrza z początku XX wieku oraz archeologiczno-przyrodniczą ekspozycję Kręgi Kamienne w Odrach przy ul. Długiej 2.
Chojnice to dobre miejsce na jednodniową wycieczkę z Trójmiasta czy Bydgoszczy. Oprócz muzeum warto zobaczyć Bazylikę pod wezwaniem Ścięcia Świętego Jana Chrzciciela oraz spacerować po starówce. Miasto leży na skraju Borów Tucholskich, więc łatwo połączyć zwiedzanie z wypadem na szlaki piesze czy rowerowe.