Baszta Kurza Stopa to dwukondygnacyjny obiekt obronny wbudowany w południowo-zachodnie narożnik średniowiecznych murów miejskich Chojnic. Od 1984 roku mieści się w niej Galeria Współczesnej Sztuki Polskiej – jedna z nielicznych tego typu kolekcji w mniejszych miastach Polski, gromadząca dzieła wybitnych twórców XX wieku. To nietypowe połączenie historycznej architektury z nowoczesną sztuką, które sprawia, że wizyta w baszcie to podwójne przeżycie – kontakt z dziedzictwem obronnym miasta i odkrywanie polskiej awangardy artystycznej.
- średniowieczna architektura
- unikalna galeria sztuki
- kolekcja 173 dzieł
- wystawy czasowe
- piękne widoki na miasto
Historia baszty – od średniowiecza do galerii sztuki
Fundamenty baszty sięgają XIV wieku, kiedy Krzyżacy otoczyli Chojnice potężnym systemem obronnym złożonym z kamienno-ceglanych murów, 24 baszt i trzech bram. Miasto miało pełnić funkcję twierdzy na południowym krańcu Pomorza Gdańskiego, dlatego fortyfikacje były solidne – mury osiągały wysokość od 7 do 9 metrów, a ich grubość wynosiła od 1,5 do 2,5 metra. Baszta Kurza Stopa, podobnie jak inne obiekty obronne, była częścią tego systemu.
Nie każdy wie, że w XIX i na początku XX wieku baszta pełniła zupełnie prozaiczną funkcję – służyła jako stajnia dla koni miejskich. To pokazuje, jak fortyfikacje traciły swoje militarne znaczenie i stawały się częścią codziennego życia miasta. W 1980 roku obiekt został odbudowany na zrębie wysokich przypór z kamienia ciosanego, które do dziś są widoczne od strony ulicy Sukienników. Te masywne szkarpy to jeden z najbardziej charakterystycznych elementów baszty – wzmacniają konstrukcję muru i wybudowanej na nim wieży, tworząc efektowną bryłę.
Od strony ulicy Sukienników widoczne są dwie potężne szkarpy z kamienia ciosanego – przypory, które przez stulecia wzmacniały konstrukcję murów i baszty. To jeden z najlepiej zachowanych przykładów średniowiecznej techniki budowlanej w Chojnicach.
Galeria Współczesnej Sztuki Polskiej – kolekcja klasy ogólnopolskiej
W 1984 roku w odbudowanej baszcie otwarto Galerię Współczesnej Sztuki Polskiej. Twórcom przyświecała ambitna idea – stworzyć w mniejszym mieście miejsce, które da mieszkańcom i turystom szansę obcowania z polską sztuką współczesną na poziomie reprezentatywnym dla całego kraju. I udało się.
Kolekcja liczy obecnie 173 obiekty i zaliczana jest do kategorii klasyki nowoczesności. W zbiorach znajdują się prace artystów, których nazwiska zna każdy miłośnik sztuki: Tadeusz Brzozowski, Henryk Stażewski, Jadwiga Maziarska, Erna Rosenstein, Józef Szajna, Jonasz Stern. To malarstwo, grafika, rzeźba – różnorodne formy wypowiedzi artystycznej z drugiej połowy XX wieku.
Ekspozycja prezentuje znaczący fragment tej kolekcji, choć nie wszystkie dzieła są wystawione jednocześnie. Galeria organizuje również wystawy czasowe, więc warto sprawdzić aktualny program przed wizytą – można trafić na monografię konkretnego artysty lub wystawę tematyczną.
Co zobaczysz w Baszcie Kurza Stopa
Sama przestrzeń galerii to już atrakcja. Dwukondygnacyjne wnętrze baszty zachowało swój historyczny charakter – grube mury, kameralne sale, specyficzna atmosfera obiektu obronnego. Dzieła sztuki współczesnej eksponowane w takim otoczeniu nabierają dodatkowego wymiaru. To zupełnie inne doświadczenie niż oglądanie tych samych obrazów w nowoczesnym, białym wnętrzu galerii.
Na ekspozycji można zobaczyć malarstwo abstrakcyjne i figuratywne, grafiki artystyczne, prace rzeźbiarskie. Nazwiska w kolekcji to plejada polskiej awangardy – Mieczysław Wejman, Konrad Srzednicki, Janina Kraupe-Świderska, Bronisław Chromy, Adolf Ryszka, Jerzy Panek, Jan Lebenstein. Dla osób znających historię polskiej sztuki to prawdziwa gratka, dla innych – okazja do odkrycia artystów, o których być może wcześniej nie słyszały.
Kolekcja chojnickiej galerii powstała w 1984 roku z ambicją stworzenia w mniejszym mieście kulturowej i edukacyjnej szansy w zakresie polskiej sztuki współczesnej. Dziś zbiór liczy 173 obiekty i jest uznawany za reprezentatywny w skali ogólnopolskiej.
Baszta jako część murów obronnych Chojnic
Baszta Kurza Stopa nie funkcjonuje w próżni – to jeden z obiektów w ciągu zachowanych średniowiecznych murów obronnych. Muzeum Historyczno-Etnograficzne w Chojnicach ma swoje siedziby w sześciu zabytkowych budynkach wpisanych do rejestru zabytków: Bramie Człuchowskiej, Baszcie Wroniej, Baszcie Szewskiej, Domu Szewskim, Domu na Murach i właśnie Baszcie Kurza Stopa.
Spacer wzdłuż murów miejskich to osobna atrakcja. Można wyobrazić sobie układ średniowiecznego miasta i system jego obrony. Idąc ulicą Sukienników czy Podmurną, widzi się kamienno-ceglane fragmenty fortyfikacji, domy oparte na dawnych murach, charakterystyczne baszty o różnych kształtach i funkcjach. Baszta Szewska, nazwana od cechu szewskiego odpowiedzialnego za obronę tej części murów, mieści dziś bibliotekę muzealną. Baszta Więzienna to galeria twórczości Janusza Jutrzenki-Trzebiatowskiego, urodzonego w Chojnicach artysty krakowskiego.
Dla kogo jest Baszta Kurza Stopa
To miejsce przede wszystkim dla miłośników sztuki współczesnej i osób zainteresowanych polską kulturą XX wieku. Jeśli nazwiska takie jak Stażewski, Brzozowski czy Szajna coś mówią, wizyta w galerii będzie satysfakcjonująca. Ale nie tylko. Sama przestrzeń baszty, jej architektura i lokalizacja w murach miejskich sprawiają, że warto zajrzeć również z czystej ciekawości.
Dla rodzin z dziećmi to raczej uzupełnienie zwiedzania Chojnic niż główny punkt programu. Sztuka współczesna bywa trudna w odbiorze dla młodszych widzów, a ekspozycja nie ma specjalnych atrakcji dla dzieci. Z kolei dla grup zainteresowanych historią i architekturą obronną baszta to jeden z punktów na trasie wzdłuż murów miejskich – warto połączyć ją z wizytą w Bramie Człuchowskiej i pozostałych obiektach muzealnych.
Osoby planujące dłuższy pobyt w regionie Borów Tucholskich mogą potraktować Chojnice jako bazę wypadową i poświęcić popołudnie na zwiedzanie miasta. Wtedy warto przeznaczyć czas na spokojne obejrzenie galerii i spacer wzdłuż fortyfikacji.
Praktyczne informacje – lokalizacja i zwiedzanie
Baszta Kurza Stopa znajduje się przy ulicy Podmurnej 3 w Chojnicach, w centrum miasta. To część kompleksu Muzeum Historyczno-Etnograficznego im. Juliana Rydzkowskiego. Od strony ulicy Sukienników widoczne są charakterystyczne masywne przypory, od Podmurnej – samo wejście do baszty.
Dojazd do Chojnic jest prosty – miasto leży przy trasie krajowej nr 22 łączącej Kostrzyn nad Odrą z Elblągiem. Z Gdańska to około godziny jazdy samochodem, z Bydgoszczy podobnie. Parkowanie w centrum miasta zwykle nie sprawia problemów, choć w sezonie letnim może być trudniej znaleźć miejsce w bezpośrednim sąsiedztwie murów.
Zwiedzanie samej galerii zajmuje około 30-45 minut, w zależności od zainteresowania sztuką. Warto jednak zaplanować więcej czasu na spacer wzdłuż murów i wizytę w innych obiektach muzealnych – Brama Człuchowska z główną ekspozycją historyczno-etnograficzną, Baszta Wronia czy Baszta Szewska. Kompleksowe zwiedzanie wszystkich punktów muzealnych to około 2-3 godziny.
Szczegółowe informacje o godzinach otwarcia i cenach biletów najlepiej sprawdzić bezpośrednio na stronie Muzeum Historyczno-Etnograficznego w Chojnicach (chojnicemuzeum.pl) lub kontaktując się telefonicznie pod numerem 52 397 43 92. Muzeum oferuje zwykle bilety łączne na wszystkie obiekty, co jest korzystniejsze niż kupowanie osobnych wstępów.
Baszta Kurza Stopa to jeden z sześciu zabytkowych obiektów Muzeum Historyczno-Etnograficznego w Chojnicach wpisanych do Rejestru Zabytków Nieruchomych Województwa Pomorskiego. Całość tworzy unikalny kompleks muzealny wbudowany w średniowieczne fortyfikacje.
Chojnice to nie tylko mury i muzea. Miasto leży w pobliżu Borów Tucholskich, więc można połączyć kulturalną wizytę z aktywnością na szlakach rowerowych czy kajakowych. Jeziora Charzykowskie i Żukowskie to popularne miejsca wypoczynku. Baszta Kurza Stopa z Galerią Współczesnej Sztuki Polskiej to punkt, który warto uwzględnić w planie zwiedzania regionu – zwłaszcza jeśli szuka się czegoś więcej niż tylko typowych atrakcji turystycznych.